AVXS-101 (Zolgensma®)

AVXS-101 (nazwa międzynarodowa: onasemnogene abeparvovec; nazwa handlowa: Zolgensma®) jest jedyną formą terapii genowej w SMA, która pomyślnie przeszła badania kliniczne. Pojedyńcza dawka leku zawiera biliardy syntetycznych sekwencji DNA odpowiadających genowi SMN1, opakowanych w specjalnie spreparowane wirusy z rodziny AAV9, które dostarczają te sekwencje (tzw. transgeny) do jąder komórkowych. W ten sposób komórki wzbogacają się o brakujący gen SMN1.

Terapia genowa nie zmienia DNA pacjenta. Nie przedostaje się również do gonad i nie ma wpływu na genotyp potomstwa.

Przypuszcza się, że pojedynczy zastrzyk przynosi trwały, dożywotni efekt terapeutyczny.

Postacie

AVXS-101 podawany jest dożylnie lub dooponowo.

  • Postać dożylna jest od 24 maja 2019 roku dopuszczona w Stanach Zjednoczonych do stosowania u dzieci w wieku do 24 miesięcy, bez względu na postać choroby. Badania kliniczne wskazują na wysoką skuteczność, szczególnie u młodszych niemowląt. Jest najdroższym lekiem świata – cena katalogowa wynosi 2,125 mln USD. Procedury dopuszczeniowe w Unii Europejskiej i Japonii nadal trwają, spodziewanym terminem dopuszczenia jest pierwszy kwartał 2020 roku.
  • Postać dooponowa, czyli podawana do kanału kręgowego, pozostaje na etapie badań klinicznych z założeniem, że będzie stosowana u starszych pacjentów.

Historia

Badania nad terapią genową w SMA rozpoczęły się we Francji w 2006 r., kiedy dr zespół dr Martine Barkats, finansowany m.in. przez organizację pacjencką AFM-Téléthon, opracował metodę dostarczania transgenów do motoneuronów przy użyciu wirusa AAV9. Prace postępowały dalej i w 2011 r. dr Barkats ogłosiła „wyleczenie” myszy z ciężką postacią rdzeniowego zaniku mięśni za pomocą terapii genowej.

Wkrótce potem dr Brian Kaspar z USA rozpoczął prace nad zastosowaniem klinicznym tej metody. Dzięki wielomilionowemu finansowaniu przez organizacje pacjenckie, w tym SMA Europe, Cure SMA oraz Sophia’s Cure Foundation, metodę genetycznego modyfikowania objawów SMA przetestowano u myszy i świń, a bezpieczeństwo również u małp. Od 2013 r. rozwój terapii genowej prowadzony jest przez dr Kaspara jako program firmy AveXis (w 2019 r. przejętej przez koncern Novartis).

Wiosną 2015 r. po raz pierwszy podano terapię genową dziecku z SMA w ramach zarejestrowanego badania klinicznego, a do połowy 2016 r. w badaniu było już 15 dzieci. Opublikowane wyniki wskazują na bardzo wysoką skuteczność tej terapii: najsilniejsze z dzieci z SMA1 nauczyły się samodzielnie chodzić. W następnych latach prowadzono dalsze badania z udziałem niemowląt, w tym także poza granicami Stanów Zjednoczonych.

Na podstawie wyników tych badań w październiku 2018 roku firma Avexis złożyła wniosek o dopuszczenie tej postaci AVXS-101 na rynek w Unii Europejskiej, Stanach Zjednoczonych i Japonii. 24 maja 2019 roku forma dożylna AVXS-101 została dopuszczona na rynek amerykański do stosowania u dzieci ze SMA w wieku poniżej 24 miesięcy. Decyzje władz europejskich i japońskich spodziewane są na początku 2020 roku.

Fundacja SMA, działając w ramach SMA Europe, wspiera wysiłki firmy AveXis w zakresie rozwoju tej terapii w Europie.