Nusinersen (Spinraza®)

Nusinersen (nazwa handlowa: Spinraza®) jest pierwszym na świecie lekiem opracowanym w celu przyczynowego leczenia rdzeniowego zaniku mięśni. Przed zatwierdzeniem oficjalnej nazwy oznaczany był kodami ISIS-396443, ISIS-SMNRx, IONIS-SMNRx, BIIB058.

Nusinersen jest oligonukleotydem – syntetycznym fragmentem łańcucha DNA. Po podaniu lek wnika do jądra komórkowego motoneuronów, gdzie modyfikuje składanie genu SMN2 w taki sposób, że gen ten zaczyna kodować większą ilość białka SMN. W sposób gen SMN2 niejako zamienia się w gen SMN1. Zwiększony poziom białka SMN zapobiega obumieraniu neuronów motorycznych, a w połączeniu z codziennym ruchem i rehabilitacją u niemal wszystkich dzieci i większości dorosłych przynosi ciągłą poprawę stanu zdrowia.

Jeśli leczenie nusinersenem rozpocznie się przed wystąpieniem objawów SMA, lek zapobiegnie pojawieniu się choroby.

Ze względu na swój ogromny rozmiar cząsteczka nusinersenu nie przekracza tzw. bariery krew-mózg, toteż nusinersen musi być podawany bezpośrednio do kanału kręgowego, aby dotarł do neuronów motorycznych, które są częścią rdzenia kręgowego.

Nusinersen został dopuszczony do użytku w Stanach Zjednoczonych 24 grudnia 2016 r., a na obszarze Unii Europejskiej 30 maja 2017 r. W dalszej kolejności na rynek dopuszczały go kolejne kraje Europy i świata. Obecnie na świecie około 25% dzieci chorujących na najcięższą postać SMA ma dostęp do refundowanego leczenia nusinersenem.

Od 1 stycznia 2019 roku leczenie nusinersenem wszystkich chorych na SMA w Polsce jest objęte całkowitą refundacją.

Dawkowanie

Zgodnie ze wskazaniami rejestracyjnymi nusinersen podaje się w następującym cyklu:

  • cztery dawki wysycające (trzy w odstępie dwutygodniowym, a czwarta – 4 tygodnie po trzeciej)
  • dawki podtrzymujące regularnie co cztery miesiące

Terapia nusinersenem jest terapią stałą, przyjmowaną do końca życia (w praktyce: do czasu przejścia na inny, nowszy lek).

Historia

Powstanie nusinersenu jest wynikiem kilku grantów, w tym sfinansowanych przez organizację Cure SMA, dzięki którym w 2005 r. dr Ravindra Singh zidentyfikował sekwencję 15 nukleotydów w genie SMN2. Modyfikacja tej sekwencji była w stanie funkcjonalnie zmienić gen SMN2 w SMN1 i tym samym zwiększyć w komórkach poziom proteiny SMN.

Dalsze badania były prowadzone przez firmę Isis Pharmaceuticals (obecnie Ionis Pharmaceuticals); efekty działania tej cząsteczki u zwierząt były bardzo zachęcające. W 2011 r. finansowania dalszych prac podjął się amerykańsko-szwajcarski koncern Biogen. W ciągu następnych miesięcy dzięki temu finansowaniu uruchomiono szereg badań klinicznych w ośrodkach w USA, Europie Zachodniej, Azji i Australazji. Już po krótkim czasie wstępne obserwacje wskazywały na duży potencjał nusinersenu, zwłaszcza przy stosowaniu w cięższych postaciach SMA.

W latach 2015–2016 w blisko 20 państwach świata przeprowadzono kontrolowane badania fazy III: badanie ENDEAR (z udziałem 127 niemowląt z SMA 1) i badanie CHERISH (z udziałem 126 dzieci z SMA 2 w wieku 2–12 lat).

23 grudnia 2016 r. Biogen otrzymał zgodę amerykańskiej Agencji ds Żywności i Leków na wprowadzenie nusinersenu na rynek w USA i krajach bezpośrednio stosujących decyzje FDA do leczenia wszystkich postaci rdzeniowego zaniku mięśni. 30 maja 2017 r. Komisja Europejska dopuściła nusinersen na terenie Unii Europejskiej do stosowania we wszystkich postaciach SMA.

Równolegle od 2015 roku prowadzone jest badanie wpływu nusinersenu w zapobieganiu wystąpieniu objawów najcięższej postaci SMA (badanie NURTURE) z udziałem noworodków z potwierdzonym genetycznie rdzeniowym zanikiem mięśni, u których jeszcze nie wystąpiły pierwsze objawy. Według stanu na grudzień 2019 r., wszystkie 25 dzieci, ktore rozpoczęły wczesne leczenie nusinersenem, osiąga kolejne etapy rozwoju motorycznego: wszystkie są w stanie siedzieć bez podparcia, a 22 jest w stanie chodzić samodzielnie, przy czym większość z nich osiągała te umiejętności w typowym dla zdrowego dziecka okresie.