Stanowisko Fundacji SMA w kwestii stosowania terapii genowej AVXS-101

W związku z coraz liczniejszymi zapytaniami dotyczącymi terapii genowej AVXS-101 i jej potencjalnego stosowania u chorych niemowląt chcielibyśmy podkreślić kilka faktów.

  1. Preparat do terapii genowej AVXS-101 posiada zezwolenie na wprowadzenie na rynek, pod nazwą Zolgensma, wyłącznie na terenie Stanów Zjednoczonych. Nie jest dopuszczony do stosowania w celach leczniczych na terenie Unii Europejskiej, gdzie nadal pozostaje preparatem eksperymentalnym; w związku z tym AVXS-101 nie powinien być określany terminem „lek”. Na obecną chwilę jedynym dopuszczonym w UE lekiem do stosowania w rdzeniowym zaniku mięśni jest nusinersen (Spinraza).
  2. Preparat AVXS-101 wykazał obiecujące rezultaty w badaniach klinicznych i wydaje się oferować duże korzyści lecznicze u niektórych grup chorych. W obecnej chwili nie istnieją dane naukowe, które pozwalałyby określić, czy AVXS-101 jest skuteczniejszy w leczeniu rdzeniowego zaniku mięśni od nusinersenu ani też od jakiegokolwiek innego leku lub preparatu. Nie prowadzono badań porównawczych i nie wiadomo, czy i w jakim stopniu działanie AVXS-101 różni się od działania nusinersenu u poszczególnych grup chorych w zależności od wieku, typu choroby, okresu od wystąpienia objawów itp. Preparat AVXS-101 został dopuszczony do stosowania w Stanach Zjednoczonych na podstawie trzech badań klinicznych z łącznym udziałem zaledwie 68 pacjentów w wieku 1–8 miesięcy; dane z tych badań są wciąż analizowane przez Europejską Agencję Leków, która stara się wyjaśnić szereg wątpliwości. Stosowanie AVXS-101 od maja 2019 roku w standardowym leczeniu w Stanach Zjednoczonych nie wiąże się z systematycznym, porównawczym zbieraniem danych o jego efektach, przez co większość obecnie krążących w sieci informacji o skuteczności AVXS-101 jest oparta na subiektywnych relacjach rodziców.
  3. Żadna z obecnie znanych medycynie metod terapeutycznych nie jest w stanie przywrócić do życia komórek neuronów motorycznych, które przestały funkcjonować w wyniku SMA, ani odbudować utraconej tkanki mięśniowej. Obecnie rozwijane leki przyczynowe mają na celu tylko zwiększenie dostępności białka SMN w motoneuronach i tym samym zapobieganie ich dalszemu obumieraniu. Poprawa motoryczna obserwowana u pacjenta w miarę stosowania leczenia następuje dzięki pracy mięśni wywołanej codziennym ruchem i właściwą fizjoterapią.
  4. Potencjał terapii genowej wynika z faktu, iż przywraca niezbędny poziom białka SMN bardzo szybko po podaniu, w ciągu kilku dni, co może przełożyć się na szybką poprawę szczególnie u niemowląt i małych dzieci będących na krótko po wystąpieniu pierwszych objawów, na etapie gwałtownego pogarszania funkcjonalnego. Drugą istotną korzyścią terapii genowej jest długoterminowa wygoda jej stosowania, nie wymagająca podawania dalszych dawek przez wiele lat.
  5. W badaniach klinicznych preparat AVXS-101 był podawany niemowlętom poniżej 9. miesiąca życia. Podobnie jak w innych lekach przyczynowych, zaobserwowano korelację między skutecznością a wiekiem dziecka – poprawa była znacznie większa u młodszych dzieci, u których wcześniej utrata sił postępowała szybko. Grupą, u której AVXS-101 wykazał wyjątkową skuteczność kliniczną, były niemowlęta w wieku do 3 miesięcy; efekty były wyraźnie niższe w grupie dzieci starszych niż 3 miesiące. Nie ma publikowanych danych dotyczących efektów terapii AVXS-101 u dzieci, u których czas od wystąpienia pierwszych objawów był dłuższy niż pół roku lub które są na etapie spowolnienia postępu choroby.
  6. Nie jest znany okres skutecznego działania AVXS-101 i utrzymywania się dodanych transgenów SMN1 w komórkach. Obecnie wiadomo, że działanie lecznicze AVXS-101 utrzymuje się co najmniej przez pięć lat.
  7. Warunkiem podania AVXS-101 jest brak wrodzonej lub nabytej odporności na białko wirusa AAV9. Odporność określa się w badaniu laboratoryjnym na kilka dni przed podaniem, gdyż wirus AAV9 powszechnie występuje w przyrodzie i średnio połowa populacji nabywa wobec niego odporności w którymś momencie życia. W badaniach klinicznych prowadzonych w Europie 15% kwalifikowanych niemowląt miało poziom przeciwciał AAV9 uniemożliwiający podanie im AVXS-101. Przyjęcie AVXS-101 również wywołuje trwałą odporność, wskutek czego preparat można zastosować u danego pacjenta tylko jednokrotnie.
  8. Nusinersen (Spinraza) jest nowoczesnym lekiem o wysokiej skuteczności i znanym profilu bezpieczeństwa. Jego wprowadzenie w Polsce radykalnie zmniejszyło śmiertelność w wyniku komplikacji SMA z około 50 zgonów rocznie do 2–3, a setkom chorych przyniosło wymierną poprawę stanu zdrowia. Dane z wielu badań klinicznych oraz z podawania w ramach praktyki klinicznej u tysięcy chorych, poparte relacjami chorych i ich opiekunów, jednoznacznie wskazują, że podawanie nusinersenu niemal zawsze prowadzi do zahamowania pogarszania się stanu zdrowia, a w znakomitej większości przypadków przyczynia się do jego znaczącej poprawy.

Podsumowując stwierdzamy, że na obecnym etapie nie ma podstaw naukowych do postulowania wyższości którejkolwiek z metod leczenia SMA. W szczególności brak jest uzasadnienia medycznego co do zastępowania leczenia nusinersenem preparatem AVXS-101. Jest absolutnie pewne, że kluczowe dla uzyskania dobrego efektu terapeutycznego jest skrócenie czasu, jaki upływa od chwili postawienia rozpoznania do chwili wdrożenia leczenia farmakologicznego. Fundacja SMA apeluje do rodziców nowo diagnozowanych dzieci oraz do lekarzy, aby bezwłocznie wprowadzać leczenie dostępnym w Polsce, sprawdzonym i skutecznym lekiem.

Jednocześnie zapewniamy, że długofalowym celem Fundacji SMA jest umożliwienie chorym w Polsce dostępu do wszystkich skutecznych metod terapeutycznych. Pozostajemy w regularnym kontakcie z wszystkimi firmami rozwijającymi leki na rdzeniowy zanik mięśni, w tym także z firmą AveXis.

13 listopada 2019 r.